Informatie over L. Palm

Herinneringen

Herinneringen zijn gebaseerd op documenten, familie overlevering of persoonlijke ervaringen. Zij geven meer informatie over een persoon, maar zijn niet noodzakelijk correct of compleet.

Voor foto’s: klik op de foto voor een groter formaat; email family@grivel.net voor meer informatie over de foto.

Louis Palm (30 april 1961 – 28 maart 2023)

Vandaag is Louis Palm overleden. Deze herinnering is over Louis, en over hoe de datum van zijn overlijden al sinds een maand op mijn kalender stond.

Louis, Marijke en Eric in Louis z’n apartement in Den Haag, 3 december 2011

Louis was mijn achterneef: onze grootmoeders waren zusters. Ik heb Louis niet gekend tot ongeveer tien jaar geleden. Onze families hadden nooit veel met elkaar te doen, en ik heb eigenlijk nooit geweten waarom niet, hoewel ik nu wel enige ideeën heb.

Louis had geen gelukkig leven. Hij groeide op in een familie met grote problemen, en heeft zijn hele leven aan depressie geleden. Hij is hier op z’n minst sinds 1988 voor onder behandeling geweest. Ondanks dat was Louis een van de vriendelijkste en meest zorgzame mensen die ik ooit gekend heb.

Zijn voortdurende strijd met depressie en andere psychologische problemen was altijd uitputtend voor hem, en in 2016, toen hij overstapte naar een nieuwe huisarts, vroeg hij naar de mogelijkheid van euthanasie. Hij voelde dat hij niets meer in zijn leven had om naar uit te kijken.

Bladeren harken in onze achtertuin, 15 november 2014.

Op dat moment aarzelde zijn arts: Louis was een nieuwe patiënt en de arts wilde hem eerst leren kennen. Zes jaar later, bij een bezoek in oktober 2022, was de arts het er echter over eens dat het zinvol was om het euthanasieproces te starten. Louis vertelde me dat toen hij die dag de spreekkamer verliet, hij zich misschien wel het gelukkigst voelde dat hij zich in zijn hele leven had gevoeld.

De Nederlandse wet staat euthanasie toe in een aantal strikt omschreven omstandigheden, en die van Louis was duidelijk een van die omstandigheden. De wet schrijft dan een aantal stappen voor die gevolgd moeten worden.

De eerste stap was de inventarisatie van het proces, met zowel de huisarts als een vertegenwoordiger van het Expertisecentrum Euthanasie, Den Haag. Deze beoordeling ging in op details over wat de wet zegt, waar er verschillende opties zijn, enzovoort.

Chaufeur op de Keukenhof bus, 13 mei 2018.

De tweede stap was het verkrijgen van een second opinion van een onafhankelijke psychiater – onafhankelijk van de artsen die Louis in het verleden hadden gezien en ook van het euthanasiecentrum. Louis had een bijna vier uur durend gesprek met deze onafhankelijke psychiater, die ook zijn hele medische geschiedenis sinds 1988 doornam. Ze bevestigde dat Louis verstandelijk bekwaam was, begreep waar hij om vroeg en uit eigen vrije wil om euthanasie vroeg. Ze beoordeelde ook zijn mentale toestand als zijnde zonder hoop op structurele verbetering, gebaseerd op de vele jaren van eerdere vruchteloze behandeling. Ze bevestigde dat alle redelijkerwijs toepasbare behandelingen waren uitgeput.

De derde stap was weer een review, dit keer van een organisatie genaamd SCEN, Steun en Consultatie bij Euthanasie in Nederland. Deze beoordeling was meer een technische, procesgebaseerde beoordeling: werden alle juiste processen gevolgd, evenals nog een andere beoordeling dat Louis echt wist waar hij om vroeg en uit eigen vrije wil om euthanasie vroeg.

Indonesisch avondeten, 15 mei 2018.

De vierde stap was de eigenlijke planning met het ziekenhuis. Louis wilde specifiek in een ziekenhuis sterven, omdat hij zoveel mogelijk van zijn organen en weefsels wilde doneren. Dit is voor mij misschien wel het meest opmerkelijke en veelzeggende aspect van Louis als persoon: hij had een ellendig leven van 61 jaar, maar desondanks was hij niet verbitterd of hatelijk. Integendeel, hij was gefocust op hoe hij op het allerlaatste moment nog aan anderen kon geven. Het is vermeldenswaard dat Louis jaren geleden een van zijn nieren heeft gedoneerd, en ook een stuk van zijn lever. Een van deze donaties ging naar een heel jong kind wiens ouders hem later een schilderij van de kleine handjes stuurden. Hij was dus geen onbekende in het doneren van organen.

Vandaag, 28 maart was het zover. Hij at zijn laatste ontbijt, pakte de koffer die hij had ingepakt en ging naar het ziekenhuis. De koffer bevatte zijn pyjama ook zijn eigen muziek, bloemen voor zijn huisarts en chocolaatjes voor het personeel. In aanwezigheid van zijn broer, zijn zus, en een paar goede vrienden werd hij verdoofd en overleed hij om vijf minuten over twaalf.

De laatste paar dagen van zijn leven bleef Louis plannen maken voor zijn einde. Hij zorgde ervoor dat al zijn bezittingen een goed thuis zouden vinden, hij ging naar het ziekenhuis om een Covid-test te laten doen (een positief resultaat kan van invloed zijn op hoeveel van zijn lichaam er gedoneerd kon worden, en hij was opgetogen toen de test negatief terugkwam), hij nam afscheid in een WhatsApp-groep die hij met al zijn vrienden had gemaakt.

Wat betekent dit voor mij?

Op de markt in Den Haag, 1 juni 2019.

Louis is sinds eind vorig jaar met ons en anderen in gesprek over zijn euthanasieplan. Begin februari maakte hij de datum bekend, en ik zette het in onze agenda.

Het was heel vreemd om van tevoren te weten wanneer een vriend, een achterneef, zou sterven. Maar bovenal is het een mooie ervaring geweest. Men kan stellen dat de mogelijkheid om je eigen dood te kiezen in veel opzichten de ultieme vrijheid is die iemand zou kunnen hebben.

Louis stuurde me een gedetailleerde beschrijving van het proces, waarop het bovenstaande grotendeels is gebaseerd. Ik ben onder de indruk van de checks and balances die in het proces zijn ingebouwd, en ik zou willen dat we zoiets in de VS hadden. Ik word elk jaar ouder en realiseer me dat ik meer heb om op terug te kijken, maar ook minder om naar uit te kijken, elke jaar. Ik weet dat de dag zal komen dat ik zal voelen dat ik klaar ben. Hoe geweldig zou het zijn als ik gewoon de dag kon plannen waarop ik zou sterven, wetende dat ik eruit zou kunnen stappen voordat ik mijn laatste fysieke of mentale capaciteiten zou verliezen?

Louis vroeg me om zijn ervaring te delen, om mensen bewust te maken van het idee van euthanasie, van de mogelijkheden (in landen als Nederland) en vooral van de mogelijkheid om de geplande euthanasie te gebruiken om de mogelijkheid om organen en weefsels te doneren te maximaliseren voor gebruik door mensen die ze misschien hard nodig hebben.

Een website ter nagedachtenis aan Louis, gebouwd door een van zijn vrienden, is te vinden op https://louispalm.nl/.

Wij hebben elkaar ontmoet door Marijke, het jaar dat we in NL waren om het huis van Erics moeder leeg te halen. We zijn toen bij jou wezen eten, nog aan de Sportlaan, de avond voor we terugvlogen. Nadien heb je een keer bij ons gelogeerd, rond Thanksgiving. Toen bracht je dat prachtige boeket rozen mee! Nadat je ons had bezocht ben je doorgevlogen naar San Francisco waar destijds een tante van je woonde. We hebben ook bij jou gelogeerd. Onder andere zijn we naar de Haagse markt geweest, en we hebben ergens heel lekker Indisch gegeten. Sindsdien hebben we het met Facebook enz. moeten stellen, helaas.

Er is zoveel wat ik nog zou willen zeggen, maar tegelijkertijd niks bijzonders. We hebben elkaar maar kort gekend, helaas. Ik wou dat we nog één keer zo’n gezellige tijd konden hebben zoals toen jij hier was, en wij destijds bij jou. Maar we zullen het met de herinneringen moeten doen, vrees ik. Tegelijk bewonder ik je moed om "gewoon" te kiezen voor het einde dat we uiteindelijk allemaal bereiken.

I love you and will miss you. Many hugs.
XXXXXXX

In 1983 ging ik werken bij Paktank. Daar werkte ook Reina Palm (toen nog Schoot-Palm).

We raakten goed bevriend, en hebben in de jaren erna veel meegemaakt, zowel op het werk als daarbuiten. Tijdens en na haar scheiding waren er moeilijke periodes waarin ik haar kon steunen.

Met haar tomeloze organisatietalent zette zij de jaarlijkse viering van haar verjaardag om in een jaarlijkse Palm-familiedag. Zij beschouwde mij als een broer, en het was vanzelfsprekend dat ik met mijn gezin bij die familiedagen aanwezig was. En ik ben altijd een broer gebleven.

En zo leerde ik ook jou kennen Louis.

Buiten de Palm-familiedagen zijn onze ontmoetingen niet frequent geweest, maar wel heel waardevol. En zo zijn ook de herinneringen.

Sushi eten bij jou aan de Sportlaan, wat een feest!

En natuurlijk speciaal voor mij linkshandig gedekt.

Toen je 50 werd heb ik, volgens de intussen ontstane traditie, een lied voor je gemaakt. Op de muziek van “Ik hou van Holland”. Dat werd dan “Louis is jarig”. De draaiorgel muziek wilde helaas niet afspelen op de muziekinstallatie, maar er werd uit volle borst gezongen. En ik zag hoe het je ontroerde. Met tranen in je ogen bedankte je me voor dit verjaardagscadeau.

De kaart met het muntje voor de veerman is de avond voor de crematie op de kist gelegd.

En dan: orgaandonaties! Toen je daarvoor ver weg in Groningen in het ziekenhuis lag, zijn Wo en ik je daar gaan opzoeken. Zó’n bewondering voor! Je bent een mooi mens.

Onze laatste dag met jou, op Valentijnsdag! Wat een fijne dag was dat!

We wensen je een goede reis en rust en vrede.

Louis en ik kennen elkaar al weer bijna 9 jaar via ons vrijwilligerswerk bij Wijkbus Uit en Thuis gezeteld in Wijkcentrum De Regenvalk in Den Haag.

Lichtpuntjes
Vrijwilligers zijn de lichtpuntjes op onze aarde.
Zij zijn voor ons allen van onschatbare waarde.
Hun werk zorgt voor warmte in de maatschappij.
En dat alles belangeloos, ten gunste van jou en mij.

Louis zat al in het bestuur van de Wijkbus toen ik als telefonist/planner binnenkwam. Louis was overal van op de hoogte omdat hij naast zijn bestuursfunctie als Penningmeester ook als chauffeur en telefonist/planner heeft gewerkt. Louis regelde jarenlang de kerstpakketten voor het vrijwilligersteam, organiseerde een telefonistenoverleg bij hem thuis met heerlijk Indisch eten met groene spekkoek als toetje.... hhhhmmm.

Nadat ik een jaar als telefonist bij de Wijkbus werkte vroeg Louis samen met collega Arlette of ik tot het bestuur wilde toetreden. Ik twijfelde, Louis wist me over te halen. Op een paar vergaderingen per jaar na kost het niet veel tijd vertelde Louis mij, inmiddels ben ik de Voorzitter en weet ik wel beter hahaha

Als Chauffeur maakte Louis naast de noodzakelijke aangevraagde ritten ook ritjes buiten onze wijk en rijgebied om iemand weer eens Kijkduin te laten zien.

Zomer BBQ juni 2022 bij Beachclub Boonoonoonoos in Scheveningen

Wij rijden ouderen en minder validen, die vaak zonder onze hulp niet zo makkelijk meer de deur uit kunnen. Dus een ritje naar Kijkduin is voor deze mensen echt een uitje. Of hij reed een extra blokje om zodat ze weer langs een huis kwamen weer ze vroeger hadden gewoond.

Met Mvr. Roeleveld heeft Louis nog eens een dansje gemaakt waar zij nog jaren over sprak. Als ik haar als telefonist aan de lijn kreeg vroeg ze altijd naar Louis en dat ik hem de hartelijke groeten moest doen. Ze reed nooit meer mee, maar ze zei altijd alleen voor Louis blijf ik al lid.

Louis ging altijd een stap verder in de service, net als ik, en daar vonden wij elkaar. Niets was ons te gek voor onze oudere medemens.

We hebben samen aan het begin van de Coronacrisis en de 1e strenge lockdown onze wijkbusleden en collega’s voorzien van bossen gekleurde tulpen met een mooi kaartje eraan om met name de ouderen een hart onder de riem te steken tegen de eenzaamheid. We hebben de tulpen bewust gekocht bij een ondernemer waarvan Louis wist dat hij de inkomsten goed kon gebruiken.

Kerstdiner 2017 bij Jasmin Palace Den Haag

De blije gezichten en dankbaarheid van onze leden was zo mooi en gaf ons zo veel vervulling dat we al snel besloten, samen met onze Secretaris Wilma, om dit ieder jaar met Pasen te doen. Tevens zijn Louis en ik tijdens die 1e lockdown praktisch iedere vrijdag met onze Wijkbus naar de Kringloop in Rijswijk gereden waar een hal was ingericht als een soort voedselbank. We hadden elke vrijdag echt een bus vol eten en drinken en maakten dan op het parkeerterrein bij Louis zijn huis voedselpakketten voor collega’s, ondernemers, familie en buurtgenoten die het zwaar hadden of zelfs helemaal geen inkomen meer hadden.

Als ik aan al deze bijzondere acties denk, dan denk ik met heel veel plezier en warmte aan Louis en ben ik dankbaar dat we dit vele jaren samen hebben gedaan, maar het betekent ook dat ik hem heel erg ga missen bij alle toekomstige bijzondere acties van onze Wijkbus!