Informatie over Johannes Andreas (Jan) van den Beemt

Herinneringen

Herinneringen zijn gebaseerd op documenten, familie overlevering of persoonlijke ervaringen. Zij geven meer informatie over een persoon, maar zijn niet noodzakelijk correct of compleet.

Voor foto’s: klik op de foto voor een groter formaat; email family@grivel.net voor meer informatie over de foto.

Hij kwam regelmatig bij ons thuis op bezoek, ik herinner me dat hij ons voorlas of verhalen vertelde. Hij had altijd een pijp in z’n mond een een doosje met dropjes op zak waarvan ik er altijd een kreeg. Hij zong altijd dit liedje voor mij, dat ook te vinden is op geheugenvannederland.nl:

Opa laat je neus eens zien

Opa die ging wandelen met zijn kleinzoon
    Eens wandelen voor pleizier.
In een theetuin zo prachtig schoon
    Dronk daar een potje bier.
De kleine was zoo in zijn schik
    Hij had plezier voor drie,
En wipte in een oogenblik
    Op opapa zijn knie.
Hoe vindt gij opapa, mijn zoon?
    De kleine antwoord leuk:

Refrein:
Opa, opa, wat heb je een lange neus,
    Opa laat je neus eens zien,
Het lijkent wel een naaimachien,
    Opa, opa, wat heb je een groote neus.

Opa ging naar een bal masque,
    Heel netjes aangedaan,
Nam paraplu en rotting mee,
    Zijn pruik op, wel verstaan.
Hij vraagt een dame heel beleefd
    En walst met haar in ’t rond,
Hij trapt haar vreeselijk op de teen
    En struikelen op den grond.
Zijn pruik valt af, zijn hoofd is kaal
    En alles schreeuwde door de zaal:

Refrein

Opa ging naar een bruiloft heen
    Waar hij eens zingen zou
Een lied, door huwelijksleven heen
    Of liefde en berouw.
Sprong op een stoel en zong weldra,
    Maar kreeg zoo’n raar gevoel,
Want door zijn heel zwaarlijfheid
    Zakte hij door de stoel.
De dames lachten allen luid,
    En zongen toen meteen,

Refrein

Opa ging naar een meisje heen
    Om nog te trouwen gaan.
Hij nam zijn portefeuille mee,
    Met geld zeer zwaar belaan.
Hij vraagt het meisje heel gedwee
    Of zij hem liefde biedt,
Ik breng een rijke bruidschat mee
    Zooals dat gij hier ziet,
Het meisje heeft hem ras herkend
    En lachend roept zij uit;

Refrein

Als gij opa soms tegen komt,
    Groet hem dan heer cerieus,
U kunt hem kennen overal,
    Je kijkt maar naar zijn neus.
Zijn neus dat lijkt wel een leverworst
    Zijn hoofd als een citroen,
Zijn mondje als een kolenbak,
    Zijn ogen die zijn groen.
Het zingen dat is onze leus,
    En zingen wij van opa’s neus.

Refrein

Gebr. Bäcker van Bergen op Zoom.

Wat ik me van opa herinner was dat hij een vriendelijke man was. Hij had geen kapsones, was erg bescheiden. Hij was erg lief voor kleine kinderen en als kind voelde je je thuis bij hem, maar het was ook wel duidelijk dat hij verwachtte dat de kinderen naar hem zouden luisteren.

Ik heb gehoord dat hij voor de oorlog een groot transport naar Zwitserland had samengesteld, met drie trein wagons met sigaren en koffie. Hij had daar zo’n beetje zijn hele vermogen in geïnvesteerd. Dat transport werd aan de grens met Oostenrijk tegen gehouden, en de wagons werden leeg geroofd. Daardoor is de fabriek in Dordrecht failliet geraakt. Later is hij in Bergen op Zoom opnieuw begonnen.

Het gebouw waarin hij de sigaren fabriek had in Dordrecht staat er nog; dat is later het politie bureau geworden van Dordrecht.

Mijn opa en oma de Lie woonden ook in Bergen op Zoom. Nadat mijn ouders getrouwd waren, kwamen mijn vader z’n broers en zussen (en opa van den Beemt) ook wel bij opa en oma de Lie op bezoek. De kinderen kregen daar dan wel eens wat extra te eten.

[Het volgende zijn notities van een gesprek dat ik (Eric Grivel) in maart 2010 met mijn moeder gevoerd heb.]

Waarom ging Jan in Bergen op Zoom wonen?

In Bergen op Zoom stond er een sigaren fabriek leeg. Opa Jan is toen gevraagd of hij die sigaren fabriek over wou nemen, omdat er zoveel werkeloosheid in het zuiden was. Hij heeft dit gedaan samen met een vriend, Stumpel, die hij uit Dordrecht meegenomen had als boekhouder. Er woont nog een dochter van deze Stumpel hier in de service flat waar ik nu woon. Deze boekhouder is overleden nog voor oma overleden was (d.w.z. ca. 1934).

Hij heeft eerst in Halsteren gewoond, voordat hij het huis aan Noordzijde Zoom 12 betrok. Het huis in Halsteren heeft hij moeten verkopen, en Noordzijde Zoom 12 was een huurhuis. Daar zaten we tijdelijk totdat Noordzijde Zoom 15 klaar was, en toen zijn we naar Noordzijde Zoom 15 verhuisd, wat groter was.

Hoe is de fabriek aan zijn einde gekomen?

Opa zei dat het “goed was dat moeder het niet meer meegemaakt had,” dus de fabriek moet in 1934/35 ontbonden zijn. Ik heb het nog eens bij de KvK nagevraagd, en er was geen sprake van een faillissement: de onderneming is op een ordentelijke manier ontbonden.

De fabriek is “aan de nonnen verkocht” omdat begin jaren dertig de uitvoer naar Duitsland bijna geheel instortte, en dat een grote afnemer was. In plaats van te wachten totdat het te laat was heeft opa de maatschap ontbonden, de schuldeisers betaald, en alle personeelsleden met een aantal maanden salaris laten gaan. Maar de notaris die het faillissement regelde (notaris Peree) heeft het geld dat over was verduisterd (“het ene gat met het andere gevuld”) en is daarvoor de gevangenis in gegaan. Het is kenmerkend voor opa dat, toen de notaris de gevangenis straf uitgezeten had, van mening was dat daarmee de zaak af was, en hij tot op z’n oude dag nog wekelijks met deze notaris bridge gespeeld heeft. Ik kan me ook herinneren dat mijn broers/zusters en ik altijd de krant, als die gelezen was, bij de notaris in de bus moesten doen.

Foto van Johannes Andreas met vijf van zijn broers en zusters, ca. 1890?

Met dank aan de Kramer familie

In deze foto, van links naar rechts:

• K. van den Beemt
• P. van den Beemt
• A. van den Beemt
• H. van den Beemt
• J. van den Beemt
• G. van den Beemt

Foto van de twaalf kinderen van Johannes Andreas van den Beemt en Dominia Elisabeth Maria Kramer, ca. 1938?

Achter: Hedda, Jan, Nicky, Leo, Gré, Stof. Vooraan: Harry, Trees, Maria, Frans, Cees, Ben

Voor familieleden is er een website jovideba.nl over Johannes Andreas van den Beemt en zijn nageslacht. Als je familie bent, stuur dan een email naar steven@vandenbeemt.eu om toegang te krijgen.

Het slapen aan de Zoom was ook best bijzonder. Ik sliep bij Pa in bed en dat duurde tot bijna iedereen de deur uit was. De oudere jongens sliepen op de kleine achterkamer die “de Stuka” werd genoemd vanwege de salvo’s die daar onder de dekens werden afgevuurd.

Nici, Trees en ik sliepen op één kamer. Ik moest tot mijn 12e jaar in het kinderledikant, toen ging Nici trouwen en het huis uit en eindelijk kreeg ik een groot bed.

Met sinterklaas kregen we warme wanten, dassen en mutsen, de cadeau’s waren nuttige dingen en geen speelgoed of zo. Met verjaardagen kregen we ranja met likkoeken. Dat was echte verwennerij. ’s Zondags aten we vlees en 1 keer per week gehakt. De rest van de week aten we stamppot met een kuiltje jus. Dan likten we ons bord af omdat er nog pap kwam.

Als je schoenen kapot gingen werden ze niet naar de schoenlapper gebracht, want dat was te duur. Nee, Pa repareerde de schoenen zelf. Hij bewaarde alle kapotte exemplaren op zolder in een grote kist en als er iemand een nieuw paar nodig had dan werd de kist tevoorschijn getoverd. Uit die oude schoenen werd dat “nieuwe” paar gefabriceerd en jij kon er dan weer op vooruit.

We vonden dat natuurlijk niet zo leuk om op oude, opgelapte schoenen rond te lopen, en op een goede dag hebben Trees en ik wraak genomen op die kist met schoenen. Het gebeurde namelijk dat we samen op zolder in het dakraam zaten, onze benen bungelend in de dakgoot. Dat deden we wel vaker en wisten an geen gevaar. We verveelden ons niet echt, maar we deden ook niks. We zaten daar maar wat te zitten, uitkijkend op de Zoom. Vaak zat Netje er ook bij en we liepen ook wel eens over de vorsten, over de nok van het dak te balanceren. Hardstikke leuk, maar, zoals ze tegenwoordig op de televisie zeggen: “don’t try this at home.”

Die dag zaten we dus een beetje naar de Zoom te staren. Wat leek die ver weg van zo hoog op het dak. Maar Trees vond dat helemaal niet en zo besloten we te kijken wie er nou gelijk had. De kist met schoenen kwam er aan te pas.

“De Zoom is echt niet ver,” zei Trees. “Kijk maar:” en hupsakee, daar vloog de eerste kapotte schoen vanuit onze dakgoot zo de Zoom in. Dat kon ik ook en daar ging de tweede en de derde, en zo verdwenen alle kapotte schoenen in de Zoom.

Vader had een sigarenfabriek in Dordrecht, maar toen hij na de oorlog van 1914–18 daar geen goedkope arbeiders meer kon krijgen om de sigaren te maken, verhuisde hij naar Brabant. Daar zaten ook sigarenmakers en hij had bovendien gehoord dat de sigarenfabriek van De Werd te koop was in de Kloosterstraat van Bergen op Zoom. De inboedel van de fabriek in Dordrecht werd via het Hollands Diep per schip naar Bergen op Zoom verhuisd. De ladig was zwaar verzekerd omdat het op het Hollands Diep nogal flink kon spoken.

In de nieuwe fabriek die hij Jovideba noemde (afgeleid van Jan van den Beemt zoals Opa heette, maar Javadebe klonk volgens Opa niet lekker) is hij opnieuw begonnen. De productie was zodanig dat er geld overbleef. Dat geld werd naar notaris Peree gebracht die het zou beheren. Vader ontving van hem een kwitantie dat het geld belegd was. Toen het fout ging met de fabriek en vader bij de notaris om zijn geld ging, bleek dat er niets meer van over was. De notaris is gearresteerd en in de gevangenins gezet; Vader ging failliet.

Omdat hij een vooraanstaand katholiek was, klopte hij aan bij de kerk. Het was in die tijd heel gebruikelijk om in geval van nood van de kerk een financiëel steuntje in de rug te krijgen, maar Pastoor Joren gaf niet thuis. Vader is toen met koffie en thee langs de deuren gegaan om aan de kost te komen.

Toen de Tweede Wereldoorlog eraan kwam, is Vader “werkloos hoofdarbeider” geworden, zoals men dat toen noemde. Vader is daarop bij de Belastingdienst in dienst gekomen als schrijver, omdat hij een keurig handschrift had en een intelligente man was. De goedaardige Pa van den Beemt is, toen notares Peree weer uit de gevangenis was vrijgelaten, toch weer met hem gaan bridgen.

Pa zei dat [Peree] al genoeg was gestraft en bovendien was zijn vrouw ook nog krankzinnig geworden. Toen de fabriek werd geliquideerd organiseerden de mederwerkers een sinterklaasfeest voor de kinderen Van den Beemt. Ik herinner me nog dat ik toen een negerpopje kreeg.

Als Pa ging bridgen bij Peree ging hij op de fiets van de Zoom naar de Wouwse weg. Onze kat Moortje liep dan altijd mee tot de overweg bij de Difoga, daar wachtte hij tot Pa weer terugkwam en liep dan weer mee naar huis.

Bridgen was bij ons thuis een ware obsessie. Aan iedereen die binnen kwam en voornamelijk aan de diverse vrijers werd eerst gevraagd op ze konden bridgen en konden ze dat dan waren ze gelijk de klos. Op zondag werd de bridgetafel direct na de hoogmis klaargezet en dan begon het spel. De deelnemers wisselden wel eens maar met korte onderbreking voor het eten werd er doorgespeeld tot ’s avonds laat. Ik kroop ’s avonds als ik eigenlijk naar bed moest wel eens onder de stoel van pa en dan was hij zo verdiept in het spel dat hij me totaal vergat en pas reageerde als ik onder de stoel in slaap viel en tegen de stoelpoten aanbonkte. Ik heb altijd volgehouden dat ik niet kon bridgen hoewel ik in dienst wel aan wedstrijden meedeed. Pas toen Pa 75 werd en er een bridgedrive met alle kinderen en aanhang georganiseerd werd heeft Moosje ook bridgen geleerd zodat we mee konden doen voor de poedelprijs.

[Toen ik als bij de familie van den Beemt begon] was Nici de baas in huis. Elke week moesten we koper poetsen. Nici wees altijd met haar vinger aan wat we moesten doen. Vim mochten we niet gebruiken, alleen zeep, want dat schuurde niet en dus kreeg je ook geen krassen. Ja, Nici wist precies hoe het moest, maar zelf deed ze niet veel.

De hele week had een vaste indeling Maandag wasdag, vrijdag poetsdag, en donderdag stopdag. Elke donderdagmiddag stopte ik gaten in broeken, hemden en sokken. Ik mocht dan altijd bij Nici in de kamer komen zitten. Nici was niet onaardig hoor. Zo mocht ik in de winter als er ijs lag, samen met Trees en de kleintjes naar het park om te glijden. Als we aan het eind van de middag thuis kwamen, zorgde Trees snel voor het eten en ik ruimde nog het een an ander op. ’s Avonds na het eten ging ik altijd meteen naar huis. Trees zorgde voor de afwas en zo.

Toen Nici trouwde nam Trees haar taak in het huishouden over. Zij was toen nog maar vijftien jaar. Ik was inmiddels achttien geworden. Op een dag vertelde Pa van den Beemt dat ik bij de familie Rampart meer kon verdienen. Toen ik afscheid nam, heb ik staan janken. Zo erg vond ik het om weg te gaan. Na twee jaar ben ik daar gestopt. Ik miste de gezellige sfeer van de familie Van den Beemt. Bij hen hoorde ik erbij, terwijl de Ramparts mij alleen als een dienstmeid zagen. Ik moest daar helemaal apart gaan zitten om te eten, terwijl ik bij Van den Beemt gewoon aan tafel zat. Gelukkig was mijn plaatsje aan de Noordzijde Zoom nog vrij. Niet meer vor hele dagen, maar ik mocht ook bij Stof en Nici komen werken.